• Anasayfa
  • Favorilere Ekle
  • Site Haritası
  • https://www.facebook.com/pages/Serra-Hal%C4%B1-Y%C4%B1kama/584564141587701

KİLİM TARİHÇESİ

kilim tarihçesi

 

Kilim, bilinen en eski dokuma türlerinden biridir. İlk olarak eski çağlardan beri bilinen Orta Asya, İran, Anadolu ve Kafkasya da hayvancılıkla geçinenen göçebelerin yapıp, kullandıkları bir eşyadır

Orta Asya' da yaşayan yerliler büyük bir nüfus patlaması sonunucunda kendilerine daha iyi bir yaşam yeri bulabilmek için Batı' ya doğru göç ederlerken bir çok şiddetli hava koşullarına maruz kalmışlardır. Bu nedenle çadırlarını kurmak için keçi yünü kullanmaya başlamışlardır. Keçi yünü koyun yününe nazaran çok daha uzun ve sık olduğundan düz dokuma çadırındaki delikleri kapamış ve su geçirmez hale getirmiştir. Daha sonraları, bu göçebe insanlar çadırlarının toprak zeminindeki rutubetten kendilerini korumak için düz dokuma tekniğinin aynısını kullanarak

''kilim'' adını verdikleri zemin kaplamalarını üretmişlerdir. 

Sonraları bu göçebe insanlar dokumalarına ''pile'' eklemeye başladılar. Bu ilk pile kilimleri olduça esneklerdi. Göçebeler bu kilimleri kolaylıkla katlayıp atların sırtlarına atarak uzun yolculukları esnasında uyku çantaları olarak kullanabiliyorlardı. İlk düğüm atılmış pile halıların ne zaman ve nerede dokunduğunu hiç kimse tam olarak bilmemektedir. Ancak hayatta kalmayı başaran en eski pile halı Altay dağlarında bulunmuştur. 

Kilim ''ıstar'' denilen tezgahlarda kadınlar tarafından umumiyetle dokunur. Bu tezgahlar dik veya eğik olarak yerleştirilerek arış ve argaç denilen, dikey ve yatay iplik atkıların meydana getirdiği kasnak üzerinde, motiften motife geçilerek dokunur. Yün olan bu iplikler, bitki köklerinin ve yapraklarının kaynatılmasıyla elde edilen boya ile boyanır. Buna ''kök boyası'' denir. Kök boyalarla boyanan iplikler zamanla solmama ve hatta daha hoş bir parlaklık kazanma özelliğine de sahiptirler.

Anadolu kilimleri, desen özelliklerinin pek çoğunu Orta Asya 'dan getirmiş, 13. Yüzyılda Selçuklular döneminde geliştirmiş ve zamanla her bir yöreye göre kişilik kazandırmıştır. Bir bakıma kilim kadar üzerindeki desen de kültür mirasının kendisidir. Hakkari kilimlerinde çeşitli hayvan, çiçek ağaç gibi figüratif motiflerin yanı sıra soyut motifler de yer alır. Kıskançlık ve korkuların; "Kurt ayağı" ve "Akrep" motifi ile,muhabbeti, sevgiyi, sohbeti ve faniliği, "Muhabbet Kuşu" motifi ile, erkekliği, yiğitliği ve kavgacılığı; "Koç Boynuzu" motifi ile dile getirirken, bitki ve çiçek figürleri bereketi, üretkenliği ve mutluluğu ifade etmiştir. "Gelin Kız" da denilen "Eli Belinde" adlı motif gene üretkenliği ve kısmeti simgeler.

Hayat ağacı figürü ise ölümsüzlüğün simgesidir. Bunun gibi birçok duygu ye düşünce değişik motifler ve sembollerle anlatılmaya çalışılmıştır. Motiflerin oluşturduğu desenler de belli bir hikayeyi ye olayı anlatmaktadır. Hakkari yöresinde dokunan kilimler onu dokuyan boyun veya aşiretin adını alır. Belli bir aşiretin adını alan kilim bir başka aşiret tarafından dokunsa bile ilk dokuyan aşiretin adıyla anılır. Jirki, Herki gibi aşiret adıyla dokunduğu gibi kişi isimleriyle de dokunmaktadır. Gülhanife, Gülsarya gibi. Bazen de kilime işlenen desenlere göre isim alır; Gülhezar Gülgever, Lüleper gibi. Hakkari kilimleri arka arkaya çift sıra halinde gerilmiş çözgü ipliklerinin arasında çapraz olarak önden ve arkadan atkı, ipliklerinin geçirilmesiyle dokunur. Hem çözgü, hem de atkı iplikleri yünden yapılmaktadır. Hakkari kilimlerinde çözgü sıklığı, 40/tel, atkı sıklığı ise 230/dm. adettir. Bu sıklık kilimlerin kalitesini ve duruşunu etkilemektedir. Hakkari kilimlerinin bir başka önemli Özelliği de geleneksel olarak da 1.30 x 2.00 cm. boyutlarında olmasıdır. Ortalama büyüklük 2 m2. ortalama ağırlık ise 7.700 / kg./ m2. 'dir. Hakkari yöresi kilimlerinde kullanılan beş temel renk göze çarpmaktadır. Kırmızı ve bordoya yakın ton, lacivert, kahverengi, siyah, beyaz. Yeşil, sarı ve mavi renkler ise ara renkler olarak kullanılmaktadır.

Bizim kilimlerimiz yani türk kilimleri sanatsal değeri olan elde dokunan yumuşak ve ince  yani narin el sanatlarıdırlar. Dahası tablo gibidirler. Türk kilimleri önceleri duvarları asmak için veya namaz için yanı seccade olarak kullanılırken daha sonraları zemin kaplaması olarak kullanılmaktadır.

Kilim yapmak saygın bir halk sanatıdır. doğal boya (kök boya) ve yün el yapımı kilimler kültürel bir olgudur.

Her tasarım kullanılan desenler belli bölgelerin işareti ve sembolleridir. azı kilimler bile Müslüman seccade olarak kullanılmaktadır. Çünkü bu halıların kültürel yönlerini, her bölgenin kendi renkleri etrafında dönen gelenekler, stiller ve kalıpları vardır. Çünkü tarzı farklılıkları bölgesel yapısı nedeniyle, estetik kilim türünü tanımlamak çok kolaydır.